Ba Trăm Tệ Và Cuộc Hội Ngộ Sau Hai Mươi Năm

Nhưng, vì tôi đã dừng lại, nên tôi đã làm được điều mình có thể làm lúc bấy giờ.

Tôi không cần khoác lác đó là một nghĩa cử cao đẹp gì. Bởi vì tôi của năm đó, cũng chỉ là một thằng thanh niên bình thường. Tôi cũng có cái khó riêng, cũng biết lo âu, cũng sợ bị lừa dối. Chỉ là ngay khoảnh khắc ấy, tôi cảm thấy mình có thể thử tin anh ta một lần.

Và anh ta không hề phản bội lòng tin đó. Anh dùng số tiền đó để về nhà, lo cho gia đình, và tiếp tục sống. Sau này, anh dành rất nhiều năm để tìm tôi. Không phải để nhờ vả xin việc, cũng chẳng phải để đòi hỏi điều gì. Anh chỉ muốn tự miệng nói một lời cảm ơn.

Chuyện này khiến tôi trăn trở rất nhiều.

Chúng ta luôn nghĩ rằng, sự giúp đỡ giữa người với người nhất định phải có một kết quả rõ rệt. Cho mượn tiền thì phải trả, giúp đỡ thì phải được báo đáp, thời gian bỏ ra tốt nhất là nên đổi lại được một thứ gì đó cầm nắm được.

Nhưng cuộc sống đâu phải lúc nào cũng vậy. Có những sự giúp đỡ, ngay tại lúc đó chỉ là để một người vượt qua cửa ải khó khăn. Có những ý tốt, qua rất nhiều năm mới được người khác nhắc lại. Và cũng có những chuyện, vĩnh viễn chẳng bao giờ có đoạn kết. Nhưng điều đó không có nghĩa là nó vô nghĩa.

Tất nhiên, tôi không cổ súy cho việc nhắm mắt tin bừa lời cầu xin của người lạ. Xã hội này đầy rẫy sự lừa lọc, lợi dụng lòng tốt để trục lợi. Giúp người cần có sự phán đoán, và cũng phải biết bảo vệ chính mình.

Nhưng nếu vì sợ bị lừa mà chúng ta không bao giờ muốn liếc nhìn người khác lấy một lần, có lẽ chúng ta sẽ bỏ lỡ rất nhiều những việc nhỏ nhặt, giản đơn. Đôi khi, chỉ một câu chỉ đường, một lời nhắc nhở kịp thời, hoặc giúp đỡ một chút trong khả năng cho phép, cũng có thể giúp người ta bớt đi một chặng đường vòng.

Không cần mong chờ đối phương nhất định phải nhớ. Càng không cần đòi hỏi họ tương lai nhất định phải báo đáp. Bởi vì người đưa ra quyết định lúc đó, là chính chúng ta. Còn đối phương tiếp tục sống thế nào, là lựa chọn của họ.

Châu Minh Viễn hiện tại vẫn làm việc ở công ty tôi. Anh không hề vì ba trăm tệ năm xưa mà trở thành người được tôi thiên vị. Anh làm sai, tôi vẫn nhắc nhở. Anh vi phạm quy định, tôi vẫn phạt theo quy chế công ty. Bản thân anh cũng chưa từng đòi hỏi một sự ưu tiên nào.

Có lần, một lô hàng do anh phụ trách suýt trễ tiến độ giao cho khách do nhà cung cấp chậm trễ. Anh chủ động đứng ra điều phối, theo dõi sát sao lộ trình xe cộ suốt hai ngày đêm, cuối cùng giảm thiểu tổn thất đến mức thấp nhất. Xong việc, anh viết báo cáo toàn bộ quá trình, liệt kê những khâu có thể cải thiện.

Tôi xem xong bảo: “Xử lý tốt đấy, nhưng lần sau đừng đợi nước đến chân mới nhảy đi điều phối. Phải chốt lại thời gian giao hàng với nhà cung cấp từ trước.”

“Tôi biết rồi.

Tôi sẽ đưa khâu kiểm tra này vào quy trình hàng ngày.”

Anh không hề cho rằng vì mình từng nhận ân huệ nên người khác phải bao dung cho lỗi lầm của mình. Cũng chẳng vì tôi từng cho anh ba trăm tệ mà coi công việc như chuyện riêng tư. Điều này ngược lại khiến tôi cảm thấy, sự giúp đỡ năm xưa đã không bị hiểu sai.

Nó không phải là một khoản đầu tư để đổi lấy sự đối đãi đặc biệt, cũng không phải là một món nợ bắt người ta phải trả cả đời. Nó chỉ là một chuyện vặt vãnh xảy ra giữa hai con người bình thường. Một người đang lâm vào cảnh khốn cùng, người kia vừa hay có khả năng chìa tay ra. Chỉ vậy mà thôi.

***

Vào dịp cuối năm sau đó, công ty tổ chức tiệc tất niên. Châu Minh Viễn ngồi cạnh tôi, kể về công việc dạo này của con gái. Anh bảo con bé định ra ở riêng, bắt đầu tự tiết kiệm tiền rồi.

“Con bé bảo, sau này không thể chuyện gì cũng dựa dẫm vào bố.

Tôi bảo nó, tự lập được thì tốt, nhưng gặp chuyện thật sự không gồng nổi thì cứ mở lời.”

Nghe xong, tôi phì cười: “Hồi xưa anh cũng dạy con bé thế à?”

“Hồi xưa đâu dám.”

– Anh lắc đầu – “Ngày đó bản thân mình lo thân còn chưa xong, cứ nghĩ chuyện gì cũng phải tự mình cắn răng chịu đựng.

Giờ trải đời nhiều mới biết, con người làm sao mà chuyện gì cũng giải quyết một mình được.”

Anh nhấp một ngụm nước, lại nói: “Trước đây tôi luôn đinh ninh, nợ tiền người ta thì phải lo mà trả cho bằng sạch. Sau này mới hiểu, có những chuyện không phải cứ trả tiền là xong. Điều quan trọng nhất là, sau này khi tự mình gặp phải tình cảnh tương tự, bản thân có thể đưa ra một lựa chọn tử tế hơn hay không.”

Tôi nhìn anh, bất chợt nhớ lại hình ảnh anh mang tờ giấy cũ nát đặt lên bàn trong lần phỏng vấn đầu tiên. Lúc đó anh khăng khăng đòi trả tôi ba trăm tệ. Bây giờ, anh đã thôi không coi nó là gánh nặng đè nén trong lòng nữa. Anh hiểu mình cần có trách nhiệm với quá khứ, nhưng không cần phải tự giam mình trong quá khứ cả đời.

Tiệc tàn, chúng tôi cùng nhau ra bãi đỗ xe. Lúc chuẩn bị chia tay, Châu Minh Viễn bỗng nói:

“Giám đốc Trần, tôi còn một câu muốn nói với anh.”

“Cảm ơn anh năm xưa đã không vặn vẹo hỏi tôi nhiều câu hỏi đến thế.”

Tôi hơi ngẩn ra.

“Sao anh lại nói vậy?”

“Lúc đó điều tôi sợ nhất, là có người hỏi tôi tại sao đến tiền mua vé cũng không có.